Autor: James Holland
Tłumaczenie: Maciej Antosiewicz
Tytuł oryginału: Cassino ’44. The Bloodiest Battle of Italian Campaign
Wydawnictwo: Wydawnictwo Literackie
Data wydania: 19.08.2026
ISBN: 978-83-08-08938-5
„James Holland, uznany historyk II wojny światowej i autorytet w dziedzinie kampanii włoskiej, opierając się na latach badań oraz dziesiątkach pamiętników, listów i relacji świadków, kreśli wielowymiarowy obraz jednej z najkrwawszych kampanii wojny. Ukazuje wydarzenia z perspektywy alianckich i niemieckich żołnierzy, dowódców, pielęgniarek, włoskich cywilów i partyzantów, odsłaniając ludzkie losy skryte za wielką historią. „Monte Cassino 1944” to najbardziej wszechstronne i kompleksowe opracowanie, które nie tylko odtwarza przebieg walk, lecz także pozwala spojrzeć na jedno z najważniejszych starć II wojny światowej z zupełnie nowej perspektywy.”
– z opisu wydawcy
Książka Jamesa Hollanda „Monte Cassino 1944” to doskonała pozycja dla pasjonatów historii II wojny światowej. To kompendium wiedzy na temat historii działań wojennych na froncie włoskim od stycznia do maja 1944 roku.
Co ciekawe i najważniejsze, sam tytuł książki jest mylący. Nie jest to praca dotycząca samej bitwy o Monte Cassino. To opis pięciomiesięcznej kampanii wojennej we Włoszech, której ostatnim etapem była bitwa o klasztorne wzgórze. Autor pokazuje więc szerszy obraz walk o Monte Cassino osadzając je w kontekście decydującego etapu walk we Włoszech. Kampania mająca na celu otwarcie drogi do Rzymu i przełamanie Linii Gustawa to główna część książki. Sama bitwa o klasztor jest tylko jej fragmentem. Udział Polaków w tej batalii jest zaledwie małą cząstką opowieści Hollanda. Stąd też mylący czytelnika, zwłaszcza polskiego, tytuł książki.
Cechą tekstu Hollanda jest spojrzenie na opisywane wydarzenia z wielu perspektyw. Jest więc spojrzenie na kampanię włoską i bitwę o Monte Cassino z perspektywy dowódców alianckich i niemieckich, jest też perspektywa szeregowych żołnierzy jednej i drugiej strony. Jest też w końcu narracja autora spinająca w całość tych kilka perspektyw. Relacje świadków są cennym uzupełnieniem opowieści o wojnie, a mikro i makro historia łączą się tutaj w jedno. To ciekawy i korzystny dla całości zabieg. Taki sposób opisywania historii może przypaść do gustu czytelnikom.
To co zwraca uwagę, to szczegółowe opisy pozycji poszczególnych jednostek wojskowych biorących udział w walce i mnóstwo szczegółowych danych topograficznych. Dla narracji nie jest to korzystne. Zbyt dużo informacji natury wojskowej i szczegółów geograficznych nie ułatwia czytelnikowi zrozumienia całości sytuacji, a często męczy.
Holland posługuje się niezłym językiem literackim i jego pracę czyta się w miarę dobrze. Momentami to nie tyle książka sensu stricte historyczna, co powieść o wojnie. To jej zaleta. Tak czy inaczej, historia jest opowiedziana przez autora ze znawstwem i obiektywnie i to warto podkreślić.
