|||

Zdradliwy cud. Co nas czeka gdy antybiotyki przestaną działać

Autor: Liam Shaw

Tłumaczenie: Agnieszka Górczyńska
Wydawnictwo: Helion
Data wydania: 23.06.2026
Liczba stron: 358

Autor recenzji: dr hab. Andrzej Galbarczyk, prof. UJ

Książka przedstawia bardzo ciekawą, ale też bardzo skomplikowaną opowieść o przeszłości, teraźniejszości i przyszłości antybiotyków. Na wstępie chciałbym uprzedzić, że pomimo tego, że podtytuł obiecuje nam opowieść o tym, „co nas czeka, gdy antybiotyki przestaną działać”, w książce jest o tym zaskakująco mało. Więcej jest o historii antybiotyków, bez której poznania nie zrozumiemy jednak sytuacji, w jakiej się znajdujemy, i przyszłości tej metody leczenia.

Cała struktura książki opiera się na omówieniu historii najważniejszych, odkrywanych antybiotyków: od prontosilu, czyli wywodzącego się z barwników tekstylnych, pierwszego skutecznego leku do zwalczania infekcji bakteryjnych, po halicynę, czyli pierwszy lek przeciwbakteryjny odkryty przy użyciu algorytmów sztucznej inteligencji. Książka niezwykle szczegółowo opisuje wszystkie aspekty odkrywania, wprowadzania na rynek, produkcji, wykorzystania i nadużywania antybiotyków. Nie jest to sucha opowieść o eksperymentach medycznych, lecz opowieść o ludziach, którzy doprowadzili do tych odkryć. Także o ludziach, którzy bardzo często byli pomijani przez innych historyków czy też Komitet Noblowski.

Historia antybiotyków to nie tylko historia rozwoju medycyny, lecz również historia zdrowia publicznego, firm farmaceutycznych i rynku farmaceutycznego, rozwoju technologicznego, rolnictwa, marketingu, systemów patentowych, polityki, zmian w krajowej i międzynarodowej legislacji oraz wydatków publicznych.

Dzięki książce można zrozumieć, że dlaczego obecny system nie może dobrze funkcjonować. Nie jest to jednak pesymistyczna zapowiedź naszej zagłady. Autor przedstawia bardzo ciekawe propozycje zmian, które mogą doprowadzić do odkrycia i jednoczesnego ograniczonego stosowania nowych, skutecznych form terapii. Ale to wymagałoby przykładowo tego, żeby duże firmy farmaceutyczne były skłonne ponosić potężne wydatki na rozwój leków, których później nie będą mogły sprzedawać na wielką skalę zapewniającą opłacalność takiego przedsięwzięcia. Co ciekawe, da się to zrobić. Żeby wiedzieć jak, musicie przeczytać tę książkę.

  1. Dla kogo jest ta książka?

Z czystym sercem polecam książkę wszystkim lubiącym historię medycyny i nauki, zwłaszcza osobom ceniącym sobie rzetelne opracowania, poparte referencjami do wielu źródeł naukowych.

Książka może zainteresować w sumie też każdego, kto lubi rozumieć, jak działa świat. Choć mówimy tutaj o niewielkim wycinku rzeczywistości, bardzo dobrze obrazuje on złożoność relacji pomiędzy nauką, przemysłem, rynkiem i polityką.

  1. Poziom trudności:

★★★☆☆ – średni poziom

Przed lekturą nie musicie nic wiedzieć o antybiotykach. Autor bardzo dobrze wprowadza czytelnika w biologię bakterii i działanie leków przeciwbakteryjnych. Jakkolwiek historia antybiotyków jest bardzo złożona i choćby przez to książka nie jest najłatwiejsza w odbiorze.

  1. Ile czasu zajmie przeczytanie tej książki?

Około tygodnia

Książkę lepiej przeczytać na raz. Kolejne rozdziały nawiązują do informacji przedstawianych wcześniej, więc lepiej je mieć na świeżo w pamięci.

  1. Z jaką jedną myślą zostaniesz po lekturze?

Historia antybiotyków to z jednej strony wspaniała historia tego, jak ludzkość potrafiła wznieść się ponad podziały i współpracować, zawieszając zasady konkurencji i kapitalizmu, łącząc wysiłki kilku rządów oraz sektora prywatnego i publicznego, by uruchomić przemysłową produkcję penicyliny. Z drugiej strony to wstydliwa historia o naszej chciwości, która doprowadza do tego, że skuteczne leki wciąż nie są dostępne dla tych, którzy najbardziej ich potrzebują.

  1. Najciekawszy cytat:

„Szokujące jest to, że kiła wrodzona wciąż istnieje i pozostaje drugą najczęstszą przyczyną możliwych do uniknięcia martwych urodzeń na świecie. Przeszkodą nie jest oporność na penicylinę, ale brak tego leku. (…) Ten brak dostępu oznacza, że każdego roku umiera ponad 50 tyś. niemowląt, które można by uratować leczeniem penicyliną kosztującym 2 dolary„.

  1. Najmocniejsze strony książki:
  • Aktualna
  • Rzetelna
  • Dająca do myślenia

Co mogłoby być lepsze?

Przyjęta struktura omawiania odkryć kolejnych leków sprawdza się na początku i pod koniec książki. Troszkę się rozjeżdża w środku. Warto jednak przebrnąć przez środkową część, bo pod koniec znów robi się bardzo ciekawie.

Co najbardziej Cię zaskoczyło?

Pomimo tego, że zawodowo zajmuję się zdrowiem publicznym i temat antybiotykoodporności nie jest mi obcy, zawsze zaskakuje mnie, jak strasznie ignorujemy ten problem na wszystkich możliwych poziomach. Mam tu na myśli brak konkretnych i zdecydowanych działań ze strony rządów i organizacji międzynarodowych, ale też nadużywanie antybiotyków w medycynie i rolnictwie.

Trzy słowa o książce:

  1. Ciekawa
  2. Potrzebna
  3. Inspirująca

Czy warto kupić tę książkę?

Lepiej wypożyczyć

Dlaczego?

Książka jest ciekawa i bardzo dobrze napisana. Choć temat antybiotyków dotyczy nas wszystkich, warto mieć na uwadze, że to bardzo szczegółowe i rzetelne opracowanie. Nie jest to więc szybki i zabawny poradnik, lecz solidna lektura dla każdego, kto chce naprawdę zrozumieć mechanizmy stojące za współczesną medycyną.

Jeśli zainteresowała cię ta książka, sięgnij również po…

  • Thomas Hager, Dziesięć leków, które ukształtowały medycynę
  • William Rosen, Miracle Cure: The Creation of Antibiotics and the Birth of Modern Medicine
  • Matt McCarthy, Superbugs: Deadly Microbes and the Extraordinary Race for a Cure: A Tale of Human Ingenuity
  • Maryn McKenna, Big Chicken: The Incredible Story of How Antibiotics Created Modern Agriculture and Changed the Way the World Eats
  • Carl Zimmer, Planeta wirusów. Czy wirusy sterują życiem na Ziemi?

Ocena końcowa (1-10)

8

Zobacz inne książki