Klan Matejków

Klan Matejków

Autor: Marek Sołtysik

  • Wydawnictwo: Arkady
    Data wydania: 2019
    ISBN:  978-83-213-5115-5

  • Wydanie: papierowe
    Oprawa: twarda
    Format: 145 x 210 mm
    Liczba stron: 288
Historia Jana Matejki i jego rodziny. Matka wychowująca dzieci „do sztuki”. Bracia, z których Janek wcale nie czuł się najzdolniejszy. Córka Beata. Wyjątkowo utalentowany Józef Unierzyski. Witrażysta Stefan Witold Matejko. Temat Klanu Matejków zasługuje na wielką filmową sagę, równie fascynującą jak ta książka. Matejko był artystą i historiozofem, badaczem przyczyn upadku Polski. Zaskakiwał kolorystyką obrazów, oburzał wprowadzaniem na płótna postaci niewymienianych wcześniej przez kroniki. Marek Sołtysik w Klanie Matejków przywołał słowa wielkiego malarza Jerzego Nowosielskiego: „Pamiętajmy, że Hołd pruski i Bitwa pod Grunwaldem to są ewenementy w europejskim malarstwie historycznym – to najlepsze dzieła, jakie w tym gatunku powstały. A czy na co dzień myślimy o Matejkowskiej polichromii kościoła Mariackiego w Krakowie? On […] dał genialną koncepcję polichromii kościoła gotyckiego. Jeśli chodzi o sposób zdobienia kościoła w Europie XIX wieku, to Matejko stworzył największe dzieło”. z opisu wydawcy

Jan Matejko obok Henryka Sienkiewicza odegrał najistotniejszą rolę w kształtowaniu się wyobrażeń o polskiej historii w XX wieku. Jest to bez wątpienia najsłynniejszy polski malarz. Co prawda istnieje moda na postponowanie znaczenia tego artysty i wartości jego prac, ale obrazy Matejki należą do najbardziej znanych dzieł namalowanych przez polskich artystów. Kiedy wyobrażamy sobie wizerunki polskich władców, to mimowolnie przypominają się nam rysunki z Pocztu królów i książąt polskich Matejki. Chyba każda wykształcona osoba w naszym kraju kojarzy: Bitwę pod Grunwaldem, Hołd Pruski, Kazanie Piotra Skargi, Rejtana – Upadek Polski, Stefana Batorego pod Pskowem, Stańczyka, Astronoma Kopernika, czyli rozmowę z Bogiem, czy Kościuszkę pod Racławicami,  albo Konstytucję 3 maja 1791 roku, namalowane jego pędzlem. Gdy myślimy o malowanych przez niego wydarzeniach, widzimy je przez pryzmat jego twórczości. Doniosłość Matejki polega na tym, że nie próbował jedynie odtworzyć dawną chwałę (i niewykorzystane szanse) Polski, ale był też historiozofem, który chciał ukazać głębszy sens wydarzeń. Matejko był jednak nie tylko malarzem, którego obrazy opowiadają nam o historii Polski: sama jego biografia jest ciekawa i nieoczywista. Ojciec był Czechem pochodzącym spod Hradec Králové, a matka ewangeliczką, która wywodziła się z polsko-niemieckiej rodziny. Warto pamiętać, że Matejko odrzucił propozycję kierowania Akademią Sztuk Pięknych w Pradze, przekładając Kraków i polskość nad ojczyznę swojego ojca. Na życie Jana Matejki można by spojrzeć przez pryzmat polonizowania się imigrantów i ich potomków (tak jak Estreicherowie, czy Mehofferowie). Jego życie przypadło na czas najbardziej dramatycznego przełomu w postrzeganiu malarstwa i redefiniowania jego pojęcia. O ile w Matejce widziano przede wszystkim naśladowcę P. Delaroche`a, to trudno nie zauważyć, że wyniósł on malarstwo historyzujące na zupełnie nowy poziom, obdzierając je z taniego sentymentalizmu, nadając mu głębi, czyniąc z niego traktat o przeszłości. Najpierw doceniony, potem coraz bardziej niemodny, artysta próbował dostosować się do nowej rewolucji; przy czym nie mogąc odrzucić swojej wizji roli artysty, nie potrafił się odnaleźć w nowej impresjonistycznej rzeczywistości. Na tym jednak nie koniec tragicznych losów artysty: początkowo odnosząc sukces, zdobył wymarzoną żonę, miał przyjaciół, osiągnął wszystko, o czym mógł zamarzyć, po to jedynie, by dalsze lata spędzić w samotności, wykpiwany przez społeczeństwo. Matejko był artystą niepokornym, który nie bał się przypominać galicyjskim arystokratom o popełnionych przez ich przodków zbrodniach. Bezskutecznie wprawdzie, ale odważnie, próbował też ratować zabytki Krakowa. Wreszcie, był mistrzem i nauczycielem, którego uczniowie zapisali się złotymi zgłoskami w historii polskiego malarstwa. Wśród nich można wymienić:  Stanisława Wyspiańskiego, Jacka Malczewskiego, Józefa Mehoffera,  Leona Wyczółkowskiego, Wojciecha Weissa, Maurycego Gottlieba, Franciszka Żmurko czy Witolda Pruszkowskiego.

Niedawno na rynku wydawniczym pojawiła się nowa biografia tego twórcy. Jej autorem jest Marek Sołtysik, absolwent Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie (którą to w XIX wieku przeorganizował właśnie Jan Matejko). Marek Sołtysik jest prozaikiem, poetą, scenarzystą, dramaturgiem, artystą malarzem i grafikiem, redaktorem i krytykiem sztuki.

Książka bardzo skrótowo przedstawia życie Jana Matejki. Mimo nadanego jej tytułu, który obiecuje wzbogadzić wiedzę czytelników o klanie Matejków, autor rzadko wspomina innych utalentowanych członków rodziny malarza: syna Józefa Matejki, córkę Beatę z Matejków Kirchmayerową, zięcia (męża Heleny) Józefa Unierzyskiego czy też bratanka Stefana Witolda. Czytając książkę, odczuwa się przede wszystkim rozczarowanie: wszystkie informacje przedstawiane są wyjątkowo pobieżnie, nie wnosząc nic nowego do naszej dotychczasowej wiedzy o malarzu. Tymczasem w przypadku postaci takiej jak Matejko, która jest już bohaterem kilku biografii, trzeba wykazać się ciekawym pomysłem, aby napisać na jej temat coś nowego. Tego pomysłu w książce Marka Sołtysika zdecydowanie zabrakło. Można by przecież spojrzeć na życie artysty przez pryzmat relacji z żoną, pozwalając przemówić listom Matejki do wspomnianej ukochanej lub, przykładowo, skoncentrować się na wizji historycznej artysty, porównując ją z dziełami historycznymi reprezentantów krakowskiej historycznej szkoły. Wydawałoby się, że takim pomysłem było przedstawienie dalszych losów osób bliskich malarza i tego, jak radzili sobie z brzemieniem pochodzenia od słynnego przodka, ale opowieść Sołtysika o krewnych artysty jest mocno rozczarowująca i zdecydowanie zbyt wycinkowa. Autor przytacza niewiele informacji na temat tytułowego klanu Matejków, a gdy już jakieś przywołuje, robi to wyrywkowo: w efekcie jest ich po prostu za mało, aby dowiedzieć się czegoś interesującego na temat losów tych ludzi. Niewiele więcej dowiadujemy się również o rodzeństwie artysty. Niestety, książka więcej obiecuje, niż rzeczywiście daje.

Podsumowując, książka jest dużym rozczarowaniem: poprawna, ale zbyt skrótowa, zbyt powierzchowna, a przez to chyba niepotrzebna.

Kategorie wiekowe: , ,
Wydawnictwo:
Format:
wartość merytoryczna
atrakcyjność treści
poziom edytorski
OCENA
Biografia Jana Matejki, której autor bardzo skrótowo przedstawia losy krewnych artysty: jego dzieci, rodzeństwa, ich potomstwa. Niestety praca ma charakter zbyt wycinkowy, powierzchownie traktując temat tytułowego "Klanu Matejków".

Autor

doktor habilitowany historii w zakresie historii starożytnej i adiunkt w Zakładzie Historii Starożytnej Uniwersytetu w Białymstoku. Autor książek "Konsolidacja Cesarstwa Rzymskiego za panowania Aureliana 270-275" (wyd. Avalon, 2007) i Jowisz, Jahwe i Jezus. Religie w Historia Augusta (wyd. Sub Lupa, 2015)

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.

Google+